Joanna Sapieżyna

imagesJoanna Sapieha była żoną Piotra Sapiehy herbu Lis, właściciela ziemskiego. To córka Aleksadra Józefa Sułkowskiego herbu Sulima i Marii Franciszki Sułkowskiej.[1] Żyła u schyłku baroku. Przez większą część swojego życia mieszkała w Wieleniu położonym w północnej części Wielkopolski.

Sapieżyna odznaczała się inteligencją oraz żywym i ostrym dowcipem, uchodziła za osobę scudzoziemczałą. Część życia spędziła w podróżach po Niemczech, Włoszech i Francji.
Po śmierci męża, Piotra Sapiehy, długi czas procesowała się
z Sapiehami o dobra wieleńskie, które ostatecznie jej przypadły. Kiedy sytuacja zmusiła ją do sprzedaży majątku, wdowa wyjechała do Warszawy i osiadła tam na stałe.

Joanna Sapieha to także patriotka. Zasłynęła swoją wrogością do Niemców i sprzeciwem niemieckiemu cesarzowi (Legenda o alei kasztanowej)[2] . Krytykowała przebywających w Wieleniu zachodnich sąsiadów za to, że są bierni,
a ich jedyne zajęcia to picie, jedzenie i spanie, czego dowodem są jej zapiski w pamiętniku. Działalność patriotyczna
w tym okresie świadczy o jej odwadze i świadomości narodowej, co zasługuje na szacunek.

Sapieżyna była we współczesnych dla siebie czasach nowoczesna. To kobieta, która nadała mieszkańcom jednej
z okolicznych wsi (Wielkie Olędry) prawo do zatrudniania własnych muzyków. Mimo, że sprzeciwiał się temu wieleński proboszcz, który wszczął proces w tej sprawie, zakończył się on jego przegraną.[3]

skan1

To nie jedyne zasługi Joanny Sapiehy na rzecz mieszkańców wsi. Księżna zawierała indywidualne kontrakty z kolonistami, a nie,
jak w przypadku „starych” wsi olęderskich, z całą gminą. Miało
to miejsce między innymi w Lubczu Wielkim i Małym, a także
w Kwiejcach Nowych. Pola nie miały już charakteru pasm, ale kształt kwadratu lub wieloboku, natomiast zabudowania znajdowały się
po środku tych gruntów, co stanowiło kolejną zmianę na wsiach. Działalność na rzecz lokalnej społeczności była dużym ułatwieniem
i poprawą jakości życia mieszkańców wsi.

Z czasów, kiedy Wpieczecieleń należał do Joanny i Piotra Sapiehów, pochodzą dwa rodzaje pieczęci. Wysoce prawdopodobne jest, że to właśnie dzięki nim powstał nowy komplet pieczęci. Mniejsza z nich przedstawia leżącego na murawie Jelenia z wyraźnie zaznaczoną obrożą na szyi. Większa, o średnicy 34mm, jest nam znana jedynie z opisów sporządzonych przez Mariana Gumowskiego, jak dotąd nie udało się odnaleźć
jej odcisków.[4]

 

Warto dodać, że pałac Sapiehów w Wieleniu, jak podają różne źródła, został zaprojektowany na wzór posiadłości,
z której pochodziła księżna Joanna Sapieha – pałacu w Rydzynie. Nowa rezydencja w wielu szczegółach przypominała rezydencję rydzyńską. Autorem projektu wieleńskiego pałacu był architekt Karl Martin Frantz. W założeniu miała
to być rezydencja czworoboczna, czteroskrzydłowa, z dziedzińcem wewnętrznym. Budowa pałacu nie została jednak ukończona w całości. Za czasów Sapiehów zaprojektowano także park z olejami ozdobionymi kamiennymi rzeźbami.

Ciekawostką o Joannie Sapiesze jest to, że prawdopodobnie miała przelotny romans ze Stanisławem Augustem Poniatowskim. To świadczy o jej obeznaniu w świecie, nie tylko znajomości swojego regionu, ale także dworskiego życia.[5]

W Joannie Sapieżynie na tle kobiet baroku można dostrzec wiele różnic. Czynnie uczestniczyła w życiu społecznym,
nie bała się przeciwstawić władcy Prus i miejscowym księżom, którzy byli przeciwni nadaniu praw lub przywilejów mieszkańcom wsi. Ponadto podróżowała po zachodniej Europie, co nie było dane większości przedstawicielek tej płci
w epoce baroku. 

Jest to niezwykła dla naszej lokalnej społeczności kobieta, która została zapamiętana za swój patriotyzm, wrogą postawę do Niemców, inteligencję. Dzięki niej w Wieleniu możemy oglądać przepiękny barokowy pałac, który powstał za jej życia. Z tego okresu zachowały się także wspomniane przez nas pieczęcie. Warto też pamiętać o roli, jaką odegrała Joanna Sapieha w życiu mieszkańców wsi, przyczyniając się do polepszenia warunków ich bytu.

Nie było łatwo znaleźć informacje o Joannie Sapiesze. Internet nie podaje wiele źródeł. Można jednak przeczytać o niej w lokalnych publikacjach, których tytuły zamieściliśmy w przypisach i osobnym poście (źródła). 

Przypisy:

  1. http://www.ipsb.nina.gov.pl/index.php/a/piotr-pawel-h-lis-sapieha
  2. Hanna Forbrich, Eugeniusz Forma, Aneta Rutkowska-Forma, Edward Sandecki, Maciej Sosnowski, Zbigniew Stochaj, Maria Wielebska, Stanisław Wielebski „Ziemia Wieleńska na starej pocztówce”, 2012, s. 79
  3. Marcin Hlebionek, Michał Targowski, „Osadnictwo olęderskie na Ziemi Wieleńskiej”, wyd. „Media”, 2014,
    s. 68-69, 76-77
  4. Marcin Hlebionek, „Kasztelania wieleńska. Studia z dziejów Wielenia i Ziemi Wieleńskiej”, wyd. „Libro”, 2010,
    s. 151
  5. http://www.wielen.pl/content.php?tr=cl&cms_id=5&lang=pl

 

 

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *